Toelichting op de herziening van de Tabaksproductenrichtlijn (TPD) en Project Voice
De herziening van de Europese Tabaksproductenrichtlijn (TPD) in 2026/2027 is een belangrijk moment voor het toekomstige tabaks- en nicotinebeleid in Europa. Juist op zulke momenten is het van belang dat beleidsmakers een volledig en evenwichtig beeld krijgen van de impact van voorgestelde regelgeving – ook waar het gaat om ingrijpende maatregelen die directe gevolgen kunnen hebben voor consumenten en de detailhandel, zoals vergaande productbeperkingen of voorstellen richting een filterverbod.
Voor effectief beleid is één uitgangspunt cruciaal: niet alle nicotineproducten zijn gelijk. Sigaretten zijn het schadelijkst vanwege verbranding. Rookvrije alternatieven – zoals e-sigaretten, verhitte tabaksproducten en nicotinezakjes – zijn niet risicoloos en moeten strikt worden gereguleerd, maar kennen een aanmerkelijk lager risicoprofiel. Goed beleid erkent dit verschil, zodat volwassen rokers kunnen overstappen naar minder schadelijke alternatieven – wat de volksgezondheid ten goede kan komen. Bescherming van jongeren moet daarbij altijd vooropstaan.
Tegen deze achtergrond is ook Project Voice opgezet. Via deze aanpak informeren wij volwassen consumenten in tabaksverkooppunten over de lopende Europese ‘Call for Evidence’ rond de TPD en over de mogelijkheid om hun mening te delen. Dit is nadrukkelijk geen reclame voor producten, noch een oproep met een voorgeschreven standpunt, aangezien gebruikers vrij zijn om te schrijven wat zij willen. Deelname is volledig vrijwillig en gericht op het faciliteren van geïnformeerde deelname aan een openbaar Europees consultatieproces.
Deze benadering is volledig in lijn met het EU-kader voor betere regelgeving, waarin openbare raadplegingen een kern- en geïnstitutionaliseerd onderdeel vormen van het wetgevingsproces, bedoeld om input van alle belanghebbenden te verzamelen. Dit weerspiegelt de principes van participatieve democratie en transparantie die ten grondslag liggen aan de rechtsorde van de EU, waaronder het recht van individuen en belanghebbenden om bij te dragen aan wetgevingsinitiatieven die hen kunnen raken (artikel 11 VEU).
Wij herkennen ons daarom niet in het beeld dat deze activiteiten in strijd zouden zijn met geldende reclame- of lobbyregels. De communicatie is feitelijk, niet-promotioneel, niet-productgericht en beperkt tot het wijzen op een publieke consultatie van de Europese Commissie. Daarmee blijft deze binnen de ruimte die bestaat voor bedrijven en andere stakeholders om transparant deel te nemen aan beleidsvorming en om betrokkenen hierover te informeren.
Wij vinden het belangrijk dat in dit proces ook de praktijk wordt gehoord. De TPD raakt immers direct volwassen consumenten en ondernemers, zeker waar voorgestelde maatregelen potentieel vergaand ingrijpen in productaanbod en bedrijfsvoering. Het faciliteren van geïnformeerde deelname draagt bij aan beter onderbouwde, uitvoerbare en proportionele regelgeving.
Deze herziening biedt een kans om te komen tot wetenschappelijk onderbouwd en risicoproportioneel beleid dat daadwerkelijk bijdraagt aan het verminderen van de schade van roken.
FAQ – Call for Evidence en Open Consultatieronde rond de Europese Tabaksproductenrichtlijn (TPD)
Deze FAQ dient om op een consistente en feitelijke manier uit te leggen wat de Call for Evidence en de Open Consultatieronde rond de herziening van de Tabaksproductenrichtlijn (TPD) zijn, waarom deze belangrijk zijn en hoe de procedures verlopen.
1. Wat is de Europese Tabaksproductenrichtlijn (TPD)?
De Europese Tabaksproductenrichtlijn (in het Engels: Tobacco Products Directive (TPD)) is Europese wetgeving die regels vastlegt voor tabaks- en nicotineproducten, waaronder sigaretten, roltabak, verwarmde tabaksproducten, e-sigaretten en andere nicotineproducten. Ze bepaalt onder meer regels rond ingrediënten, emissies, verpakking, smaken en markttoegang. De richtlijn wordt periodiek herzien, ongeveer om de 10 tot 15 jaar (2001 – 2014 – nu opnieuw in 2026).
2. Wat zijn de Call for Evidence en de Open Consultatieronde rond de Tabaksproductenrichtlijn (TPD)?
De Call for Evidence en de Open Consultatieronde zijn een officiële fase in het Europese wetgevingsproces waarin de Europese Commissie input verzamelt van burgers, bedrijven en andere stakeholders over de herziening van de Tabaksproductenrichtlijn (TPD). Via een online platform kan iedereen zijn, haar of hun mening geven over bestaande regelgeving en mogelijke toekomstige aanpassingen voor tabaks- en nicotineproducten.
3. Waarom organiseert de Europese Commissie deze inputrondes?
De Europese Commissie wil haar beleid baseren op feiten en op verschillende meningen van de Europese burgers. Door input te verzamelen, kan zij beter inschatten hoe de huidige regels functioneren in de praktijk en welke gevolgen nieuwe maatregelen kunnen hebben voor volksgezondheid, economie, innovatie en consumenten.
4. Waarom is dat zo belangrijk?
De input vormt een belangrijke basis voor het wetgevingsvoorstel dat de Europese Commissie zal uitwerken. Wat in deze fase wordt ingebracht, kan de richting van het Europese tabaks- en nicotinebeleid voor de komende jaren mee bepalen.
5. Wat staat er concreet op het spel?
De Europese Commissie overweegt om voor álle nicotineproducten dezelfde regels te laten gelden, zonder nog echt onderscheid te maken tussen producten met verschillende risico’s.
Concreet liggen maatregelen op tafel zoals:
- Neutrale verpakkingen
- Verdere inperking van smaken
- Strengere productrestricties
Dat klinkt op het eerste gezicht logisch, maar de mogelijke gevolgen hiervan zijn dramatisch: consumenten verliezen toegang tot beduidend betere alternatieven, de rookvrije ambitie wordt volledig ondermijnd, innovatie wordt afgeremd, legale handel komt onder druk te staan en de controle over de nicotinemarkt wordt grotendeels weggegeven aan de illegale markt. Wat vandaag een gezondheidsbeleid is, dreigt zo nog verder uit te groeien tot een breder maatschappelijk probleem.
6. Waarom is differentiatie tussen producten zo belangrijk?
Een belangrijk discussiepunt is dat er geen onderscheid zou worden gemaakt tussen de verschillende nicotineproducten, ondanks het beduidend verschillend risicoprofiel. Door sigaretten en rookvrije alternatieven gelijk te behandelen, wordt
- innovatie afgeremd
- de overgang naar alternatieven bemoeilijkt
- de kans gemist om de schadelijke impact van roken meteen te verminderen,
- de rookvrije ambitie ondermijnd.
7. Waartoe leiden overdreven strenge regels die geen rekening houden met de realiteit?
Uit ervaring leren we dat regelgeving die onvoldoende rekening houdt met de praktijk leidt tot:
- groei van illegale handel en parallelle markten
- minder controle en minder bescherming van consumenten
- verminderde innovatie
- druk op de legale retailketen
Dit benadrukt het belang van een zorgvuldige impactanalyse.
8. Wie kan deelnemen aan de inputrondes?
Iedereen kan deelnemen: individuele burgers, bedrijven, retailers, belangenverenigingen, gezondheidsorganisaties, academici en andere stakeholders. De Europese Commissie hecht belang aan een zo breed mogelijk spectrum aan standpunten.
9. Waarom communiceren jullie over het bestaan van de Tabaksproductenrichtlijn (TPD) via winkelpunten?
Wij vinden het belangrijk dat consumenten op de hoogte zijn van dit proces en van de mogelijke impact op producten die zij gebruiken. Daarom informeren wij in winkelpunten waar en hoe zij desgewenst aan de consultatie kunnen deelnemen.
Wij nemen geen standpunt in namens consumenten, maar verstrekken feitelijke informatie zodat volwassen burgers zelf een geïnformeerde bijdrage kunnen leveren aan het beleidsproces.
10. Hoe verloopt de procedure praktisch?
De consultatie verloopt via het online platform van de Europese Commissie (Have Your Say). Deelnemers beantwoorden een vragenlijst en krijgen doorgaans ook de mogelijkheid om aanvullende opmerkingen of documenten in te dienen.
11. Welke onderwerpen komen aan bod?
De vragen focussen onder meer op de effectiviteit van de huidige Tabaksproductenrichtlijn (TPD), de regulering van nieuwe nicotineproducten, de bescherming van jongeren, handhaving en illegale handel, en de impact van regelgeving op de interne markt en economische actoren.
12. Wat gebeurt er met de input die wordt ingediend?
Alle bijdragen worden geanalyseerd door de Europese Commissie en samengevat in een evaluatierapport. Deze analyse dient als onderbouw voor het latere wetsvoorstel dat aan het Europees Parlement en de Raad wordt voorgelegd.
13. Wat zijn de risico’s als bepaalde sectoren niet deelnemen?
Wanneer partijen hun stem niet laten horen, bestaat het risico dat nieuwe regels onvoldoende rekening houden met de realiteit op het terrein. Dit kan leiden tot ongewenste neveneffecten, zoals een verzwakking van de legale markt of een toename van illegale handel. Bovendien is het, gelet op de complexiteit van het debat, belangrijk om zoveel mogelijk stemmen uit verschillende strekkingen te verzamelen, zodanig dat de uiteindelijke beleidskeuzes gebaseerd zijn op de realiteit.
14. Wat is de volgende stap na de inputronde?
Na afloop van het inputproces werkt de Europese Commissie een wetgevingsvoorstel uit voor de herziening van de Tabaksproductenrichtlijn (TPD). Dat voorstel wordt vervolgens besproken door het Europees Parlement en de Raad. Dit proces kan meerdere jaren duren voordat nieuwe regels effectief van kracht worden.
15. Waarom is deelname essentieel?
Beslissingen die vandaag worden genomen, bepalen de richting van het EU-beleid op lange termijn. Vroege input is cruciaal omdat:
- beleidslijnen in deze fase worden vastgelegd
- latere aanpassingen moeilijker worden
- praktijkervaring nodig is om werkbare regels te ontwikkelen
16. Waar vind ik verdere informatie over de Tabaksproductenrichtlijn (TPD)?
Op de website van de Europese Commissie kan u informatie vinden over de Call for Evidence en Open Consultatieronde en meteen uw mening delen via de rubriek “Have Your Say”. Voor persvragen over de Tabaksproductenrichtlijn (TPD) kunt u terecht bij onze woordvoerders: Ellen Boydens (NL/FR voor België) en Dennis Boxhoorn (NL voor Nederland). Ook voor andere vragen kunt u bij de woordvoerders terecht.